13-wekenecho brengt aandoeningen eerder in beeld

De 13-wekenecho bij zwangeren kan eerder duidelijkheid geven, maar soms ook een periode van onzekerheid veroorzaken. Wat vinden (aanstaande) ouders van de 13-wekenecho? En hoe betrouwbaar zijn de echo uitslagen? Promovenda Eline Lust (UMC Utrecht) en Kim Bronsgeest (LUMC) onderzochten deze vragen samen in een duo-promotie binnen de IMITAS studie. Deze studie wordt benut om te beslissen of de 13-wekenecho definitief wordt ingevoerd in Nederland. Zij verdedigen deze week beiden hun proefschrift.

Aanstaande ouders kunnen sinds 2021 kiezen of ze de 13-wekenecho laten doen. Met deze echo kunnen ernstige lichamelijke afwijkingen worden opgespoord die anders pas te zien zijn bij de 20-wekenecho. Zo is er voor aanstaande ouders meer tijd voor extra onderzoek en om te beslissen wat ze met de uitslag doen. Met de IMITAS-studie, waaraan iedereen deelneemt die een 13-wekenecho laat doen, wordt onderzocht of de voordelen opwegen tegen de nadelen.

Meer weten, eerder in de zwangerschap

De 13-wekenecho richt zich op een beperkte groep ernstige aandoeningen. Artsen kunnen met deze echo aanstaande ouders informeren over eventuele aandoeningen en bijbehorende prognose. Toch kan een echoscopist ook andere afwijkingen zien. Hierdoor worden meer afwijkingen eerder in de zwangerschap ontdekt en krijgen aanstaande ouders meer informatie over hun ongeboren kind. Maar soms is er meer tijd nodig om tot een diagnose en een duidelijke prognose te komen.

Hoe betrouwbaar is de 13-wekenecho?

Eline en Kim onderzochten hoe effectief de echo ernstige afwijkingen opspoort en hoe vaak door de echo ten onrechte een afwijking wordt vermoed. De onderzoekers analyseerden hiervoor gegevens van bijna 130.000 zwangere vrouwen die tussen 2021 en 2022 deelnamen aan het onderzoek. Het ging daarbij om zwangere vrouwen met een laag risico op een kind met een aangeboren afwijking. Alle vrouwen in Nederland krijgen deze echo aangeboden in het kader van Bevolkingsonderzoek.  

Het grootste deel van de vrouwen, zo’n 98%, krijgt te maken met een normale uitslag en kan gerustgesteld worden. Uit dit onderzoek blijkt dat als de 13-wekenecho geen afwijkingen laat zien, de kans 1% is dat er bij de 20-wekenecho alsnog een milde of ernstige afwijking wordt ontdekt.  

Van de deelnemers kreeg uiteindelijk 1,3% te horen dat er mogelijk een afwijking was gevonden. Zij werden doorverwezen naar het ziekenhuis voor een uitgebreidere echo. De helft kreeg daarna te horen dat er toch niks aan de hand was. De andere helft kreeg vervolgonderzoek waarna soms een diagnose werd gesteld en soms alsnog bleek dat het kind gezond was.  

Als er een afwijking is krijgen ouders na de 13 weken echo al vroeg in de zwangerschap informatie over de ernst van deze afwijking en wat dit betekent voor hun ongeboren kind. Hierdoor hebben ouders extra tijd om zich voor te bereiden op de komst van de baby en is er alle tijd om een goed behandelplan te maken voor na de geboorte. Voor ouders die bij een zeer ernstige afwijking besluiten om de zwangerschap te beëindigen is de extra tijd ook helpend om passende keuzes te maken. Na een 20- weken echo is deze tijd soms maar enkele dagen.

Psychologische impact op aanstaande ouders

Naast de betrouwbaarheid van de echo onderzochten Eline en Kim ook de psychologische impact van de 13-wekenecho op aanstaande ouders door hen te interviewen en vragenlijsten af te nemen. Kim: ‘We keken wat de impact was op het beëindigen van een zwangerschap bij 15 weken en bij 22 weken. Dit is altijd een ontzettend ingrijpende gebeurtenis, waarbij angst, stress en depressieve klachten voorkomen. Het blijkt dat die klachten gemiddeld gezien minder groot zijn als de zwangerschap eerder wordt beëindigd.’ Daarnaast signaleerde Eline: ‘We zouden beter moeten onderzoeken welke ondersteuning mensen nodig hebben, zowel wanneer zij de zwangerschap voortzetten als wanneer zij de zwangerschap beëindigen. Er lijkt behoefte te zijn aan ondersteuning en begeleiding gedurende een langere periode.’  

Verder laat het onderzoek zien dat een afwijkende uitslag gepaard gaat met meer stress en onzekerheid dan bij een normale uitslag. Deze belasting lijkt groter bij aanstaande ouders die een afwijkende uitslag krijgen bij 13 weken dan bij 20 weken. Mogelijk komt dit doordat vrouwen nog niet allemaal een duidelijke diagnose hadden tijdens het invullen van de vragenlijst na een afwijkende 13-wekenecho, wat zorgt voor onzekerheid.

Definitief invoeren of niet

Eline: ‘Ruim 85 procent van de zwangeren die aan het onderzoek meededen vindt dat de 13-wekenecho beschikbaar moet blijven voor zwangere vrouwen en de meerderheid van de betrokken zorgverleners vinden dat ook.’ De resultaten van de IMITAS-studie liggen op dit moment bij de Gezondheidsraad die advies uitbrengt aan de Tweede Kamer over de toekomst van de 13-wekenecho. De Tweede Kamer beslist uiteindelijk of deze echo definitief wordt ingevoerd.

Eline: ‘Dankzij nauwe samenwerking met heel veel anderen hebben we dit onderzoek kunnen doen. Dat zoveel ouders en zorgverleners hun ervaringen met ons wilden delen is van grote waarde. We zijn heel benieuwd naar het advies van de Gezondheidsraad.’

Fotografie: Maaike Verhoef